Ondertussen is de discussie hoog opgelaaid. Want waarom is het pensioenakkoord van 4 juni 2010 nu pas uitgewerkt? Het gaat daarbij natuurlijk vooral om de inhoud van dit akkoord, maar hoe duidelijk is die? Bij voorbaat ontstond er al ruis, toen journalisten aan het interpreteren sloegen op basis van wat er aan informatie uitlekte. Zo kwamen de makers van het voorstel direct in een verdedigingspositie terecht, nog zonder dat er een akkoord bereikt was. De tekst van het voorstel is moeilijk en wordt door weinig lezers echt goed begrepen. En toch heeft iedereen er een mening over. Want de kreet dat de pensioenen gekort worden, heeft naast verwarring ook iets opgeleverd: het schokeffect, de bewustwording van het gebrek aan kennis. We weten plots dat we iets niet weten en die beleving is vaak juist een voorwaarde voor het willen weten.
Een extra effect van de kortingkreet is dat pensioenfondsen, verzekeraars en werkgevers, vrezend voor een slecht imago, nu nog eens extra het belang beseffen van communicatie. Door het massale gebruik van internet en de explosieve groei van Social Media blijft niets meer verborgen en wordt alles wat pensioenfondsen doen veel sneller openbaar. Bij fouten en bestuurlijk falen wordt de kans op reputatieschade daardoor groter. Daarom wordt een heldere strategie met doelen die het bestuur van een pensioenfonds wil bereiken en de wijze waarop ze met elkaar invulling geven aan die bestuurlijke verantwoordelijkheid steeds belangrijker. Helemaal nu het nieuwe pensioenakkoord van de besturen vraagt om een standpunt in te nemen en dat vervolgens ook nog eens aan alle betrokken partijen uit te kunnen leggen.
Het is belangrijk dat duidelijk wordt waarom het nieuwe contract er zo uitziet als het eruit ziet. Met een simpele uitleg van de lastige materie creëer je ruimte voor respons, waardoor er uiteindelijk vertrouwen kan ontstaan. Maar eerst waren er de kritische geluiden, vanwege juridische mitsen en maren bij het ‘invaren’ van oude pensioenrechten. Ook zou er sprake zijn van een geheime brief van de landsadvocaat over eigendomsrechten van pensioenafspraken, wat zou betekenen dat de juridische haalbaarheid betwijfeld werd. FNV Bondgenoten heeft een streep door een kernelement van het principeakkoord van juni vorig jaar gezet. Maar er is ook kritiek op de FNV – die zou alleen aan de oudere werknemers denken en de jongeren vergeten, terwijl die nu juist veel pensioenbewuster zouden moeten worden voor hun eigen bestwil in een vergrijzende maatschappij. Wil solidariteit nog kans van slagen maken, dan moeten beide belangen in balans zijn..
Andere specialisten uit het veld tonen aan dat het akkoord praktisch zeker vertaalbaar is. Zo heeft prof. dr. Erik Lutjens tijdens het Pensioenactualiteiten congres van 29 maart gezegd dat hij geen onoverkomelijke juridische obstakels ziet voor het pensioenakkoord. Deze specialisten hopen dan ook dat het kabinet voorstellen overneemt en ze vinden dat de overheid, pensioenuitvoerders en adviseurs samen hun best moesten doen het akkoord in de praktijk te laten ‘landen’. En daarbij is communicatie het ‘toverwoord’. Het is de toverspreuk die een bekende uitdrukking moet omdraaien: men moet geen slapende honden wakker maken. Oftewel: ‘men zwijgt over iets om te voorkomen dat een autoriteit op het idee komt om er werk van te maken’. In dit geval is het juist hoog tijd dat we wakker worden, zodat we er samen werk van gaan maken. En misschien heeft ‘autoriteit’ een wat negatieve bijklank gekregen, maar een autoriteit is letterlijk een deskundige. Iedereen kan deskundig worden als er sprake is van doeltreffende informatieoverdracht over en weer. Dan moet de manier van communiceren de inhoud niet in de weg staan, maar die juist transparant weten te maken voor alle betrokken partijen. Communicatie moet dus niet langer ingezet worden als vrijblijvend toverwoord, maar als proactief en interactief werkwoord.
